Khi mùa đông bắt đầu ở Úc, nhiều người thuê nhà phải đối mặt với một vấn đề rất quen thuộc nhưng ít khi được giải quyết triệt để: nhà quá lạnh, ẩm, có nấm mốc hoặc hệ thống sưởi hoạt động kém. Vấn đề là không phải ai cũng biết mình có quyền gì, và nên bắt đầu từ đâu khi gặp tình huống nhà quá lạnh hoặc xuống cấp.
Nhà quá lạnh có được xem là “không đạt tiêu chuẩn sống” không?
Theo các cơ quan quản lý thuê nhà tại Úc, nhà cho thuê phải đảm bảo “reasonable state of repair”, tức là tình trạng đủ an toàn và có thể sinh sống được.
Điều này không có nghĩa là mọi căn nhà đều phải ấm áp tuyệt đối, nhưng có một số yếu tố có thể khiến nhà bị xem là không đạt tiêu chuẩn, bao gồm:
- Không có hệ thống sưởi hoạt động (ở một số tiểu bang)
- Rò rỉ nước, thấm dột gây ẩm lạnh kéo dài
- Nấm mốc nghiêm trọng ảnh hưởng sức khỏe
- Cửa sổ, cửa ra vào hư hỏng khiến gió lạnh lọt vào quá mức
Tùy từng tiểu bang, yêu cầu cụ thể có thể khác nhau, nhưng xu hướng chung là luật thuê nhà đang ngày càng siết tiêu chuẩn “livable housing”.
Chủ nhà có bắt buộc phải cung cấp hoặc sửa hệ thống sưởi không?
NSW
Tại NSW, nhà cho thuê phải có thiết bị sưởi cố định hoạt động trong phòng khách chính (living room). Nếu hệ thống sưởi hư hỏng, chủ nhà có trách nhiệm sửa trong thời gian hợp lý.
Theo hướng dẫn của Fair Trading NSW, người thuê có thể yêu cầu sửa chữa và nếu chủ nhà không phản hồi, có thể nộp đơn lên tribunal.
Victoria
Victoria là nơi có quy định chặt hơn về tiêu chuẩn nhà ở.
Theo Consumer Affairs Victoria, từ năm 2021 trở đi, nhà cho thuê phải có hệ thống sưởi cố định trong phòng khách chính.
Điều này có nghĩa nếu không có hệ thống sưởi cố định tức là vi phạm tiêu chuẩn tối thiểu của nhà thuê và chủ nhà bắt buộc phải lắp đặt hoặc sửa chữa
Queensland
Queensland có quy định linh hoạt hơn, nhưng vẫn yêu cầu nhà phải ở trạng thái an toàn và hợp lý.
Nếu nhà quá lạnh do hư hỏng (ví dụ cửa sổ vỡ, dột mái), chủ nhà phải sửa chữa theo yêu cầu hợp lý của người thuê.
Nhà bị dột, ẩm mốc: người thuê có thể làm gì?
Một trong những vấn đề phổ biến nhất mùa đông là nấm mốc (mould), đặc biệt trong các căn nhà cũ hoặc thiếu thông gió.
Điều quan trọng là phân biệt:
- Nấm mốc nhẹ do sinh hoạt (nấu ăn, không mở cửa sổ): có thể bị xem là trách nhiệm người thuê
- Nấm mốc do cấu trúc nhà (dột mái, ẩm tường): thuộc trách nhiệm chủ nhà
Theo luật thuê nhà ở hầu hết các tiểu bang, nếu nấm mốc xuất phát từ cấu trúc nhà, chủ nhà bắt buộc phải xử lý.
Người thuê có thể gửi yêu cầu sửa chữa bằng văn bản (email/letter), chụp hình làm bằng chứng và yêu cầu kiểm tra nhà (inspection)
Nếu chủ nhà không phản hồi, có thể nâng cấp lên cơ quan tranh chấp thuê nhà (tribunal).
Người thuê có thể yêu cầu cải thiện cách nhiệt không?
Đây là điểm ít người biết.
Trong vài năm gần đây, các tiểu bang như Victoria và ACT đã bắt đầu đưa ra tiêu chuẩn “energy efficiency” cho nhà thuê, bao gồm:
- Trần nhà và tường có cách nhiệt tối thiểu
- Cửa sổ giảm thất thoát nhiệt
- Thiết bị sưởi hiệu quả năng lượng hơn
Tuy nhiên, quyền yêu cầu cải thiện cách nhiệt vẫn phụ thuộc vào từng tiểu bang và hợp đồng thuê.
Người thuê thường không thể “ép” chủ nhà nâng cấp toàn bộ nhà, nhưng có thể yêu cầu sửa chữa nếu:
- Cách nhiệt bị hư hỏng
- Có bằng chứng nhà không giữ được nhiệt do lỗi cấu trúc
Một số cải cách đang được thảo luận ở cấp tiểu bang nhằm nâng tiêu chuẩn tối thiểu của nhà thuê, nhưng chưa đồng nhất toàn quốc.
Người thuê nên làm gì khi nhà quá lạnh?
Các chuyên gia từ các tổ chức bảo vệ người thuê khuyến nghị một quy trình rõ ràng:
Bước 1: Ghi nhận vấn đề
- Chụp ảnh nấm mốc, dột nước
- Ghi lại nhiệt độ trong nhà nếu cần
- Ghi thời gian xuất hiện vấn đề
Bước 2: Gửi yêu cầu sửa chữa bằng văn bản
Không nên chỉ nói miệng. Email hoặc message qua agency là quan trọng.
Bước 3: Cho thời gian hợp lý để sửa chữa
Thông thường từ vài ngày đến vài tuần tùy mức độ nghiêm trọng.
Bước 4: Khiếu nại lên cấp cao hơn nếu không được xử lý
Nếu chủ nhà không phản hồi, người thuê có thể nộp đơn lên tòa án của tiểu bang.
Khi nào có thể đi khiếu nại chính thức?
Mỗi tiểu bang có hệ thống tribunal riêng, ví dụ:
- NSW Civil and Administrative Tribunal (NCAT)
- Victorian Civil and Administrative Tribunal (VCAT)
Người thuê có thể khiếu nại nếu:
- Nhà không đạt tiêu chuẩn sống tối thiểu
- Chủ nhà không sửa chữa hư hỏng hợp lý
- Điều kiện sống ảnh hưởng sức khỏe hoặc an toàn
Vì sao vấn đề này đang trở nên nghiêm trọng hơn?
Ba yếu tố khiến “nhà quá lạnh” trở thành vấn đề xã hội gồm khủng hoảng nhà ở, khi người thuê có ít lựa chọn hơn nên cũng ít dám phản ánh. Thứ hai là tình trạng nhà cũ trong hệ thống thuê tư nhân, khi một tỷ lệ lớn nhà cho thuê tại Úc là nhà xây lâu năm với khả năng cách nhiệt kém; và áp lực chi phí sinh hoạt tăng cao, khiến nhiều người thuê có xu hướng tiết kiệm điện và hạn chế sử dụng hệ thống sưởi, từ đó vô tình làm cho không gian sống trở nên lạnh và ẩm hơn.
Truy cập sbs.com.au/vietnamese để cập nhật tin tức, các câu chuyện cộng đồng, và podcast mới nhất.
Nghe SBS Tiếng Việt mọi lúc trên ứng dụng SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play.
Theo dõi SBS Vietnamese trên Facebook, Instagram và YouTube để khám phá thêm.
