Không phải lúc nào chênh lệch lương cũng đến từ phân biệt đối xử trực tiếp. Đôi khi, nó đến từ sự im lặng, thiếu thông tin và rào cản văn hoá. Khi không biết mức lương thị trường, không dám đàm phán và ngại nói về tiền bạc, nhiều người lao động vô tình tự đẩy mình xuống dưới mặt bằng thu nhập, mà không hề hay biết.
“Cứ làm tốt rồi sẽ được tăng lương” là niềm tin có thể khiến bạn mất hàng chục nghìn đô ở Úc
Trong môi trường làm việc tại Úc, chăm chỉ không tự động đồng nghĩa với tăng lương. Nhiều người lao động nhập cư vẫn tin rằng chỉ cần làm tốt, công ty sẽ tự ghi nhận. Thực tế lại khác: nếu không chủ động nói về giá trị của mình, mức lương rất có thể sẽ đứng yên trong nhiều năm liền.
Khi cùng vị trí nhưng lương lại khác nhau
Anh Minh, một kế toán làm việc tại Sydney, đã gắn bó với công ty được ba năm. Công việc ổn định, đồng nghiệp và quản lý đều hài lòng. Thế nhưng trong một lần trò chuyện, anh phát hiện một đồng nghiệp người Úc làm cùng thời điểm, cùng kinh nghiệm, lại nhận mức lương cao hơn khoảng 15%.
Điều đáng chú ý là anh Minh không phản ứng hay đặt câu hỏi. Anh chọn im lặng.
“Mình là người nhập cư, có việc ổn định đã là may rồi. Hỏi lương nhiều khi mất lòng sếp, lỡ mất việc thì sao,” anh chia sẻ.
Câu chuyện này không phải là cá biệt.
Theo nghiên cứu của Committee for Economic Development of Australia (CEDA), người nhập cư sống tại Úc từ 2 đến 6 năm thường kiếm ít hơn khoảng 10% so với người sinh ra tại Úc. Khoảng cách này tương đương hàng tỷ đô la thu nhập bị mất đi mỗi năm trên toàn quốc.
Vì sao người nhập cư thường bị trả thấp hơn?
Theo chuyên gia trong chương trình, có nhiều nguyên nhân đan xen – từ văn hoá, kỹ năng cho đến tâm lý.
Một trong những yếu tố lớn nhất là rào cản văn hoá.
Trong văn hoá Việt Nam, sự khiêm tốn thường được đề cao. Nhiều người được dạy rằng “cứ làm tốt rồi sẽ được ghi nhận”. Tuy nhiên, môi trường lao động tại Úc vận hành theo một logic khác: giá trị cá nhân cần được thể hiện rõ ràng, và lương không tự động tăng theo thời gian nếu không có đàm phán.
Trong thực tế tại Sydney hay các thành phố lớn khác, việc thương lượng lương được xem là một kỹ năng nghề nghiệp tiêu chuẩn, không phải hành vi “thiếu khiêm tốn”.
Một vấn đề khác là ngôn ngữ – cụ thể là kỹ năng thương lượng hay đàm phán lương “negotiation”. Nhiều người lao động Việt có thể giao tiếp tốt trong công việc, nhưng lại gặp khó khăn khi phải trình bày thành tích cá nhân một cách định lượng:
- đã tiết kiệm bao nhiêu chi phí cho công ty
- đã quản lý bao nhiêu khách hàng
- đã đảm nhiệm thêm trách nhiệm nào ngoài mô tả công việc
Điều này khiến năng lực thực tế không được phản ánh đầy đủ trong quá trình đánh giá lương.
Tâm lý “biết ơn vì có việc làm”
Một yếu tố khác mang tính tâm lý là cảm giác biết ơn khi có việc làm ổn định.
Đặc biệt với người nhập cư đến Úc theo diện tị nạn, đoàn tụ hoặc mới định cư, nhiều người có xu hướng chấp nhận mức lương hiện tại để tránh rủi ro mất việc.
Không ít trường hợp làm thêm nhiều nhiệm vụ vượt ngoài mô tả công việc, nhưng vẫn không chủ động đề cập đến tăng lương.
Không biết thị trường trả bao nhiêu là một bất lợi lớn
Một trong những nguyên nhân quan trọng nhưng ít được chú ý là thiếu thông tin về mức lương thị trường.
Nhiều người lao động làm việc nhiều năm nhưng chưa từng kiểm tra:
- vị trí của mình trên thị trường đang được trả bao nhiêu
- mức lương theo ngành, theo kinh nghiệm
- hoặc sự khác biệt giữa các tiểu bang
Ví dụ, một kế toán tại Sydney có thể nghĩ mức 70.000 AUD/năm là hợp lý, trong khi dữ liệu thị trường cho thấy mức phổ biến có thể dao động từ 85.000 đến 95.000 AUD tùy kinh nghiệm.
Ngoài ra, theo CEDA, nhiều người nhập cư còn đang làm công việc thấp hơn trình độ chuyên môn do bằng cấp từ nước ngoài chưa được công nhận đầy đủ, dẫn đến mức lương thấp hơn dù năng lực không thay đổi.
Công cụ giúp kiểm tra mức lương thực tế
Trước khi nghĩ đến việc đàm phán, bước đầu tiên là xác định giá trị thị trường của bản thân.
Tại Úc, người lao động có thể sử dụng các công cụ miễn phí và minh bạch:
1. Fair Work Ombudsman – Pay Calculator
Đây là công cụ chính thức của chính phủ Úc, giúp người lao động kiểm tra mức lương tối thiểu theo ngành nghề, cấp bậc và loại hình làm việc (full-time, part-time, casual).
Nếu mức lương thấp hơn quy định, có thể là dấu hiệu vi phạm luật lao động.
2. SEEK Salary Insights
Cung cấp dữ liệu mức lương trung bình theo ngành, kinh nghiệm và khu vực. Đây là nguồn tham khảo quan trọng để hiểu mặt bằng thị trường.
Các công cụ này giúp người lao động chuyển từ “đoán” sang “biết” – yếu tố then chốt trong đàm phán lương.
Hiểu đúng về cấu trúc lương
Một sai lầm phổ biến là không đọc kỹ cấu trúc lương trong offer.
Ví dụ:
- “90,000 + super” nghĩa là 90.000 AUD chưa bao gồm tiền hưu bổng superannuation
- “total package 90,000” nghĩa là tổng đã bao gồm super, thực nhận sẽ thấp hơn
Sự khác biệt này có thể ảnh hưởng đáng kể đến thu nhập thực tế.
Đàm phán lương: kỹ năng, không phải xin xỏ
Theo các chuyên gia, đàm phán lương là một phần bình thường của quy trình tuyển dụng tại Úc.
Ứng viên hoàn toàn có thể xin 24–48 giờ để xem xét offer trước khi trả lời. Đây là thông lệ phổ biến, không bị đánh giá tiêu cực.
Ngoài lương, người lao động có thể thương lượng thêm:
- số ngày làm việc từ xa
- ngày nghỉ phép bổ sung
- hỗ trợ đào tạo hoặc học phí
- bonus hiệu suất
- chức danh công việc (job title)
Trong nhiều trường hợp, chức danh cao hơn có thể mở ra cơ hội tăng lương trong tương lai.
Quan trọng hơn, đàm phán lương không phải là “đòi hỏi”, mà là quá trình xác định giá trị lao động một cách chuyên nghiệp.
Quyền lợi pháp lý của người lao động
Tại Úc, mọi người lao động – dù là công dân, thường trú nhân hay visa tạm thời – đều được bảo vệ bởi luật lao động.
Nhà tuyển dụng không được phép trả lương thấp hơn mức tối thiểu dựa trên quốc tịch hay trình độ tiếng Anh.
Nếu nghi ngờ bị trả lương thấp, người lao động có thể liên hệ Fair Work Ombudsman qua số 13 13 94, hoặc nộp khiếu nại trực tuyến. Dịch vụ có hỗ trợ thông dịch.
Cuối cùng, mức lương không chỉ phản ánh giá trị bạn tạo ra cho doanh nghiệp, mà còn phản ánh mức độ bạn tin rằng mình xứng đáng được trả.
Nếu không chủ động tìm hiểu và lên tiếng, khoảng cách lương có thể tiếp tục kéo dài mà không ai nhận ra.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
