Ung thư tuyến tiền liệt thường không có dấu hiệu rõ ràng ở giai đoạn sớm. Vậy từ 50 tuổi, nam giới có nên xét nghiệm PSA và bao lâu nên kiểm tra một lần? Hướng dẫn quốc gia mới của Úc năm 2026 đưa ra những khuyến nghị cụ thể hơn về độ tuổi, tần suất xét nghiệm và các bước tiếp theo nếu PSA tăng cao.
Ung thư tuyến tiền liệt hiện là loại ung thư được chẩn đoán nhiều nhất tại Úc. Theo Australian Institute of Health and Welfare, khoảng 29.000 trường hợp được ước tính chẩn đoán trong năm 2025 và khoảng 4.000 người tử vong vì căn bệnh này.
Tháng 8 năm 2026, Úc công bố Hướng dẫn Thực hành Lâm sàng về Phát hiện Sớm Ung thư Tuyến tiền liệt 2026, thay thế hướng dẫn từ năm 2016. Hướng dẫn mới phản ánh những tiến bộ trong xét nghiệm PSA, đánh giá nguy cơ, chụp MRI và chẩn đoán trong khoảng một thập niên qua.
Từ 50 đến 69 tuổi: PSA hai năm một lần
Úc hiện không có chương trình tầm soát ung thư tuyến tiền liệt toàn quốc, trong đó tất cả nam giới ở một độ tuổi nhất định đều được tự động mời đi xét nghiệm.
Thay vào đó, nam giới chưa có dấu hiệu nghi ngờ ung thư tuyến tiền liệt có thể trao đổi với GP về lợi ích và hạn chế của xét nghiệm PSA trước khi quyết định có kiểm tra định kỳ hay không.
Theo hướng dẫn mới, đối với người từ 50 đến 69 tuổi, sau khi được cung cấp đầy đủ thông tin và quyết định xét nghiệm, PSA được khuyến nghị thực hiện hai năm một lần.
Nếu PSA dưới 3 microgram/lít (µg/L), thông thường người đó tiếp tục xét nghiệm hai năm một lần.
Nếu PSA từ 3 µg/L trở lên, xét nghiệm thường được thực hiện lại trong vòng một đến ba tháng. Nếu kết quả vẫn ở mức cần lưu ý, GP sẽ trao đổi về việc giới thiệu đến bác sĩ chuyên khoa để kiểm tra thêm.
Kết quả PSA cao không có nghĩa người đó đã mắc ung thư tuyến tiền liệt.
PSA là gì?
PSA, viết tắt của Prostate Specific Antigen, là một loại protein được tạo ra bởi các tế bào của tuyến tiền liệt. Xét nghiệm PSA chỉ cần lấy máu để đo lượng PSA trong máu.
Theo Healthdirect Australia, PSA tăng cao có thể liên quan đến ung thư tuyến tiền liệt, nhưng cũng có thể do những nguyên nhân không phải ung thư như phì đại tuyến tiền liệt lành tính, viêm tuyến tiền liệt hoặc nhiễm trùng đường tiểu.
Ngược lại, một số người mắc ung thư tuyến tiền liệt vẫn có mức PSA không tăng cao. Vì vậy, chỉ riêng kết quả PSA chưa đủ để xác định một người có mắc ung thư tuyến tiền liệt hay không.
Ai có thể cần xét nghiệm từ 45 tuổi?
Hướng dẫn mới đặc biệt chú ý đến những người có nguy cơ mắc ung thư tuyến tiền liệt cao hơn bình thường.
Một người có thể thuộc nhóm nguy cơ cao nếu có anh hoặc em trai mắc ung thư tuyến tiền liệt; cha được chẩn đoán trước 65 tuổi; tiền sử gia đình đáng kể; mang đột biến BRCA2; hoặc có nguồn gốc tổ tiên vùng châu Phi cận Sahara.
Đối với những người thuộc nhóm này, hướng dẫn khuyến nghị có thể bắt đầu xét nghiệm PSA hai năm một lần từ 45 tuổi. Ngưỡng PSA cần kiểm tra thêm cũng có thể thấp hơn tùy theo độ tuổi.
Với người từ 45 đến 49 tuổi không thuộc nhóm nguy cơ cao nhưng quan tâm đến sức khỏe tuyến tiền liệt, GP có thể trao đổi về việc thực hiện một xét nghiệm PSA ban đầu. Việc xét nghiệm định kỳ cho tất cả mọi người trong độ tuổi này không được khuyến nghị.
PSA cao thì chuyện gì xảy ra tiếp theo?
Một thay đổi đáng chú ý trong hướng dẫn năm 2026 là việc sử dụng MRI đa thông số tuyến tiền liệt, hay mpMRI, trước khi sinh thiết trong những trường hợp cần điều tra thêm.
Nếu PSA vẫn ở mức cần lưu ý sau khi xét nghiệm lại, người bệnh có thể được giới thiệu đến bác sĩ chuyên khoa. MRI giúp đánh giá những vùng đáng nghi trong tuyến tiền liệt và hỗ trợ bác sĩ quyết định liệu sinh thiết có cần thiết hay không.
Vì sao không xét nghiệm PSA cho tất cả nam giới?
Xét nghiệm PSA có cả lợi ích và hạn chế.
PSA có thể giúp phát hiện sớm một số ung thư tuyến tiền liệt có nguy cơ tiến triển nhanh. Tuy nhiên, xét nghiệm cũng có thể phát hiện những ung thư phát triển rất chậm và có thể không gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe trong suốt cuộc đời.
Điều này đôi khi dẫn đến thêm xét nghiệm, lo lắng hoặc điều trị không cần thiết, trong khi việc điều trị có thể ảnh hưởng đến chức năng tiểu tiện và tình dục. Vì vậy, hướng dẫn mới nhấn mạnh việc trao đổi với bác sĩ và đưa ra quyết định dựa trên nguy cơ cũng như hoàn cảnh của từng người.
Xét nghiệm PSA có miễn phí không?
Cancer Council Australia cho biết xét nghiệm PSA để phát hiện sớm, khi được bác sĩ yêu cầu, nên được cung cấp miễn phí.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa toàn bộ quá trình kiểm tra đều miễn phí. Cuộc hẹn với GP có thể vẫn phát sinh chi phí nếu phòng khám không bulk bill. Nếu sau đó cần gặp bác sĩ chuyên khoa, chụp MRI hoặc làm thêm xét nghiệm, chi phí sẽ phụ thuộc vào dịch vụ, cơ sở y tế và mức Medicare chi trả.
Với nam giới từ 50 đến 69 tuổi chưa từng trao đổi về PSA, một câu hỏi đơn giản có thể đặt ra trong lần gặp GP tiếp theo là: “Với tuổi và tiền sử gia đình của tôi, việc xét nghiệm PSA có phù hợp hay không?”
Nếu đã có những dấu hiệu bất thường như tiểu khó, tiểu ra máu, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc đau kéo dài ở lưng, hông hay vùng chậu, người bệnh nên gặp GP để được kiểm tra thay vì chờ đến lần xét nghiệm định kỳ. Những triệu chứng này không nhất thiết là ung thư tuyến tiền liệt nhưng không nên trì hoãn việc thăm khám.
Thông tin trong bài mang tính tham khảo chung và không thay thế tư vấn y tế cá nhân. Nếu có thắc mắc về nguy cơ hoặc việc xét nghiệm PSA, quý vị nên trao đổi với GP hoặc chuyên gia y tế.
Nguồn tham khảo:
1. Prostate Cancer Foundation of Australia (PCFA) – 2026 Clinical Practice Guidelines for the Early Detection of Prostate Cancer in Australia
2. Cancer Australia – New clinical guidelines for detecting prostate cancer, công bố ngày 14/8/2026
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
