Trong thời đại AI có thể viết code, làm CV và thậm chí giả giọng nói con người, điều gì còn khiến một kỹ sư IT trở nên thực sự có giá trị? Theo anh Nhật Ngô, chuyên gia hạ tầng HPC và Cloud đang làm việc tại châu Âu và Úc, thứ quyết định không phải bằng cấp hay những dòng CV bóng bẩy, mà là năng lực thực chiến, khả năng chịu trách nhiệm và tư duy giải quyết vấn đề khi hệ thống gặp khủng hoảng.
Dùng AI làm "thực tập sinh" thay vì lo sợ bị cướp việc
Trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ giúp tin tặc tạo ra các cuộc tấn công tinh vi (như deepfake hay lừa đảo tự động), mà ở chiều ngược lại, nó cũng đang là vũ khí phòng thủ đắc lực cho các kỹ sư bảo mật.
Anh Nhật Ngô, chuyên gia hạ tầng HPC và Cloud tại NexGen Cloud (châu Âu) và Sharon.ai (Úc), cho biết thay vì lo sợ AI thay thế con người, hãy đối xử với nó như một "thực tập sinh" để xử lý các công việc lặp đi lặp lại.
Việc ứng dụng AI trong công việc hàng ngày mang lại hiệu quả rõ rệt ở ba khía cạnh:
- Tự động hóa: Các công cụ AI coding agents giúp rút ngắn thời gian viết mã triển khai tự động hóa từ một đến hai tuần xuống chỉ còn vài ngày.
- Nghiên cứu và tổng hợp: AI hỗ trợ đọc, chắt lọc và tóm tắt các báo cáo chuyên ngành mỗi ngày, giúp kỹ sư nhanh chóng nắm bắt tài liệu quan trọng.
- Viết tài liệu (Documentation): AI có khả năng đọc thẳng vào mã nguồn hạ tầng và tự động sinh ra các tài liệu hướng dẫn chuẩn chỉnh, giúp cắt giảm hàng chục giờ làm việc mỗi tuần cho dân kỹ thuật vốn rất "ngán" việc viết lách.
Tuy nhiên, nguyên tắc tối thượng khi sử dụng AI là "Human in the loop" (Luôn có con người kiểm soát). AI xử lý nhanh nhưng không hiểu được ngữ cảnh kinh doanh và hoàn toàn có thể "bịa" ra thông tin (hallucination). Do đó, kỹ sư phải đóng vai trò như một người quản lý: giao việc, kiểm tra, thử nghiệm và chịu trách nhiệm cuối cùng.
Sự thật về bằng cấp và "bẫy" lười biếng khi viết CV
Theo Nhật Ngô, tại thị trường Úc hay quốc tế, bằng thạc sĩ hay các chứng chỉ (như AWS, CompTIA) thực chất không mang lại quá nhiều sức nặng nếu bạn làm việc trực tiếp cho các công ty phát triển sản phẩm (in-house). Các chứng chỉ này thường chỉ phát huy tác dụng ở các công ty cung cấp dịch vụ (managed service) để duy trì thứ hạng đối tác với các hãng công nghệ.
Ngành IT không có rào cản chứng chỉ hành nghề như bác sĩ hay kỹ sư xây dựng, nghĩa là không có tấm bằng nào bảo vệ bạn nếu hệ thống sập mà bạn không biết cách khôi phục. Năng lực thực chiến là thước đo duy nhất.
Khi đi xin việc, lỗi khiến ứng viên bị loại nhanh nhất hiện nay chính là sự lười biếng khi lạm dụng AI để viết CV. Việc copy y nguyên từ các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) mà không chỉnh sửa sẽ dẫn đến những lỗi rất lộ liễu:
- Sai ngữ cảnh chính tả: Nộp đơn tại thị trường Úc nhưng CV lại dùng toàn tiếng Anh kiểu Mỹ do AI tự sinh ra, thể hiện sự thiếu tỉ mỉ của ứng viên.
- Số liệu "ảo": AI thường dùng những từ ngữ đao to búa lớn hoặc bịa ra các con số vô lý (ví dụ: "Tăng hiệu suất hệ thống lên 300%"). Khi bị người phỏng vấn vặn hỏi về bối cảnh dự án và cách đo lường, ứng viên sẽ không thể bảo vệ được những con số này.
Văn hóa làm việc tại Úc: Tư duy "Accountability" và kỹ năng ngoại giao
Môi trường làm việc tại Úc không cổ xúy văn hóa vắt kiệt sức lao động (hustle culture) hay làm việc 18 tiếng/ngày, 7 ngày/tuần. Ở đây cũng không có rào cản hay sự đào thải khắc nghiệt về độ tuổi như một số quốc gia châu Á hay Mỹ.
Điều các công ty Úc thực sự cần là tính Accountability (Sự tự chủ và chịu trách nhiệm). Không ai đòi hỏi một hệ thống hoàn hảo, nhưng khi sự cố xảy ra, kỹ sư không được hoảng loạn hay đổ lỗi. Bạn phải làm chủ tình huống, giải thích rõ ràng cho đồng nghiệp và ban giám đốc về nguyên nhân cũng như lộ trình khắc phục.
Đặc biệt với ngành Cyber Security, kỹ sư giống như "người gác đền", thường xuyên phải cấm đoán hoặc hạn chế quyền sử dụng của người khác để đảm bảo an toàn, do đó rất dễ bị "ghét". Lúc này, kỹ năng mềm và giao tiếp (communication) trở nên quan trọng hơn cả kỹ thuật. Bạn phải đóng vai một nhà ngoại giao, biết dịch các thuật ngữ IT khô khan sang ngôn ngữ kinh doanh. Thay vì chỉ báo lỗi hệ thống, hãy thuyết phục ban giám đốc bằng rủi ro thực tế: "Nếu không sửa lỗi này, công ty có nguy cơ bị phạt 50 triệu đô la".
Đại học dạy nền tảng, không phải trường dạy nghề
Để phát triển bền vững, Nhật Ngô nhấn mạnh các bạn sinh viên cần phải có tư duy sản xuất và chủ động cập nhật công nghệ. Những kiến thức trên trường đại học đôi khi đã có từ 5-10 năm trước và không thể bám sát nhu cầu hiện tại của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, sinh viên không thể đổ lỗi cho trường học dạy dở khiến mình không tìm được việc. Đại học cung cấp những lý thuyết nền tảng (fundamental) và tư duy toán học cốt lõi không bao giờ thay đổi. Việc áp dụng những nền tảng đó lên các công nghệ mới nhất của thị trường là trách nhiệm tự thân của mỗi cá nhân.
Mời quý vị nhấn vào phần Audio để nghe toàn bộ câu chuyện của Nhật Ngô.
(*Quan điểm và trải nghiệm được chia sẻ trong câu chuyện này chỉ mang tính chất cá nhân. Chúng tôi không ủng hộ hay quảng bá bất kỳ tổ chức giáo dục, dịch vụ tài chính hoặc tư vấn cụ thể nào. Người đọc nên tự nghiên cứu và tìm kiếm lời khuyên chuyên nghiệp khi cần thiết.)
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
