Một trong những vấn đề phức tạp nhất khi ly hôn là tài sản ở nước ngoài, đặc biệt là tại Việt Nam. Nhiều gia đình có nhà đất, tiền bạc hoặc tài sản đầu tư ở Việt Nam nhưng lại đứng tên cha mẹ, anh chị em hoặc người thân khác. Không ít người tin rằng nếu tài sản không đứng tên mình thì sẽ không bị đưa vào tranh chấp khi ly hôn ở Úc. Tuy nhiên, điều mà tòa án Úc quan tâm không chỉ là “đứng tên ai”, mà là nguồn gốc tài sản đó được hình thành như thế nào.
Superannuation: “tiền riêng” nhưng vẫn có thể bị chia khi ly hôn
Nhiều người nghĩ rằng superannuation – tức quỹ hưu bổng – là khoản tiền mang tính cá nhân tuyệt đối, bởi vì nó đứng tên riêng của từng người và chỉ người đó mới được sử dụng khi đến tuổi nghỉ hưu. Chính vì vậy, không ít người ngạc nhiên khi biết rằng trong các vụ ly hôn ở Úc, superannuation hoàn toàn có thể bị đưa vào quá trình phân chia tài sản.
Luật sư Vũ Đặng giải thích rằng, về bản chất, superannuation được xem là một dạng tài sản hình thành trong thời kỳ hôn nhân. Vì vậy, nếu một cuộc hôn nhân kéo dài nhiều năm, đặc biệt là khi có sự chênh lệch lớn về thu nhập giữa hai người, tòa án có thể xem xét việc chia lại khoản tiền này để đảm bảo sự công bằng sau ly hôn.
Điều này thường xảy ra trong những gia đình mà người chồng đi làm full-time trong nhiều năm nên tích lũy được khoản super rất lớn, trong khi người vợ ở nhà chăm con hoặc chỉ làm bán thời gian nên quỹ hưu bổng gần như rất ít.
Theo luật sư Vũ Đặng, tòa án sẽ nhìn nhận rằng việc người vợ chấp nhận hy sinh sự nghiệp để chăm sóc gia đình chính là yếu tố giúp người chồng có điều kiện đi làm và tích lũy tài chính, bao gồm cả superannuation.
“Nói cách khác, không phải chỉ người trực tiếp đi làm mới tạo ra quỹ hưu bổng đó. Người ở nhà chăm con cũng được xem là có đóng góp gián tiếp vào việc hình thành tài sản,” ông nói.
Trong nhiều trường hợp, tòa án có thể ra lệnh cho quỹ super của một người được “split” – tức chia tách một phần sang tài khoản super của người còn lại. Điều này khiến nhiều người bất ngờ, bởi họ luôn tin rằng đây là “tiền riêng” không ai có thể đụng tới.
Tuy nhiên, luật sư Vũ Đặng cũng cho biết việc chia super không phải lúc nào cũng xảy ra. Tòa sẽ xem xét tổng thể thời gian hôn nhân, mức độ đóng góp của mỗi người, việc nuôi con, khả năng kiếm tiền trong tương lai và hoàn cảnh cụ thể của từng gia đình trước khi đưa ra quyết định.
Ông cho biết thêm, trong nhiều trường hợp có ký Financial Agreement – tức hợp đồng tài chính trước hoặc trong hôn nhân – hai bên có thể thỏa thuận ngay từ đầu rằng mỗi người giữ phần superannuation của riêng mình. Nếu hợp đồng được lập đúng quy định pháp luật, đây sẽ là cơ sở rất quan trọng để tránh tranh chấp về sau.
Tài sản ở Việt Nam: đứng tên người thân chưa chắc đã “an toàn”
Đối với cộng đồng người Việt tại Úc, một trong những vấn đề phức tạp nhất khi ly hôn là tài sản ở nước ngoài, đặc biệt là tại Việt Nam. Nhiều gia đình có nhà đất, tiền bạc hoặc tài sản đầu tư ở Việt Nam nhưng lại đứng tên cha mẹ, anh chị em hoặc người thân khác.
Không ít người tin rằng nếu tài sản không đứng tên mình thì sẽ không bị đưa vào tranh chấp khi ly hôn ở Úc. Tuy nhiên, theo luật sư Vũ Đặng, thực tế không đơn giản như vậy.
Ông cho biết, điều mà tòa án Úc quan tâm không chỉ là “đứng tên ai”, mà là nguồn gốc tài sản đó được hình thành như thế nào.
Nếu chứng minh được tài sản ở Việt Nam được mua bằng tiền tạo ra trong thời kỳ hôn nhân, hoặc có sự đóng góp từ cả hai vợ chồng, thì tài sản đó vẫn có thể bị xem xét trong quá trình phân chia.
Ví dụ, một người chồng làm việc tại Úc trong nhiều năm, dùng tiền tích lũy trong hôn nhân để gửi về Việt Nam mua đất nhưng đứng tên cha mẹ hoặc anh chị em ruột. Nếu người vợ chứng minh được dòng tiền đó xuất phát từ tài sản chung của hôn nhân, tòa án Úc vẫn có thể công nhận quyền lợi của người vợ đối với phần tài sản đó.
Theo luật sư Vũ Đặng, đây là vấn đề xảy ra rất phổ biến trong cộng đồng người Việt vì nhiều người có thói quen mua tài sản tại Việt Nam nhưng không đứng tên trực tiếp. Một số trường hợp là vì lý do pháp lý, một số khác đơn giản là do thói quen gia đình hoặc muốn “để dành” cho người thân giữ hộ.
Tuy nhiên, khi ly hôn xảy ra, những tài sản này thường trở thành nguồn tranh chấp rất lớn.
Nghĩa vụ khai báo tài chính: bắt buộc và rất nghiêm ngặt
Trong các vụ ly hôn tại Úc, luật pháp yêu cầu hai bên phải thực hiện nghĩa vụ gọi là “full and frank financial disclosure” – tức khai báo tài chính đầy đủ và trung thực.
Điều này có nghĩa là mỗi bên phải cung cấp toàn bộ thông tin liên quan đến tài chính của mình, bao gồm:
- Thu nhập
- Hồ sơ khai thuế
- Tài khoản ngân hàng
- Nhà đất
- Superannuation
- Cổ phiếu, đầu tư
- Tài sản trong và ngoài nước
- Các khoản nợ
Theo luật sư Vũ Đặng, nghĩa vụ này không mang tính tự nguyện mà là yêu cầu bắt buộc của tòa án. Nếu một người cố tình giấu tài sản, đặc biệt là tài sản ở nước ngoài, và bị phát hiện, hậu quả có thể rất nghiêm trọng.
Tòa án Úc đánh giá rất nặng chuyện không khai báo trung thực. Nếu bị phát hiện giấu tài sản, người đó có thể bị phạt, bị đánh giá bất lợi trong vụ kiện, thậm chí ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả phân chia tài sản.
Ông cho biết trong thực tế có nhiều trường hợp một bên không khai tài sản ở Việt Nam vì nghĩ người còn lại sẽ không biết. Tuy nhiên, nếu bên kia có bằng chứng, hoặc thuê người điều tra, hoặc chứng minh được dòng tiền chuyển về nước ngoài, vấn đề này hoàn toàn có thể bị đưa ra trước tòa.
Theo ông, hệ thống luật Úc dựa rất nhiều trên bằng chứng và hồ sơ tài chính, chứ không chỉ dựa vào lời khai của các bên.
Không chỉ tài sản, nợ cũng được mang ra phân chia
Khi nói đến ly hôn, nhiều người thường chỉ nghĩ đến chuyện chia tài sản mà quên rằng nợ cũng là một phần quan trọng trong quá trình phân chia.
Theo luật sư Vũ Đặng, trong luật gia đình Úc, “asset pool” – tức khối tài sản chung – không chỉ bao gồm tài sản mà còn bao gồm cả nghĩa vụ tài chính và các khoản nợ.
Tuy nhiên, không phải khoản nợ nào cũng được xem giống nhau.
Có những khoản nợ là trách nhiệm chung của cả hai vợ chồng, chẳng hạn như khoản vay mua nhà mà cả hai cùng đứng tên. Trong trường hợp này, dù sau ly hôn ai ở lại căn nhà, ngân hàng vẫn có quyền yêu cầu cả hai cùng chịu trách nhiệm trả nợ nếu hợp đồng vay được ký chung.
“Ngân hàng không quan tâm tòa chia thế nào,” luật sư Vũ Đặng nói. “Nếu hai người cùng ký loan agreement, thì về mặt pháp lý cả hai vẫn phải chịu trách nhiệm.”
Ngược lại, cũng có những khoản nợ mang tính cá nhân, ví dụ như vay tiền để kinh doanh riêng, mua xe riêng hoặc đầu tư cá nhân. Những khoản nợ này có thể được xem là trách nhiệm của riêng người tạo ra khoản nợ đó, tùy vào hoàn cảnh cụ thể và mục đích sử dụng tiền.
Consent Orders: giải pháp giúp tránh “đốt tiền” ra tòa
Một trong những lời khuyên lớn nhất mà luật sư Vũ Đặng đưa ra là: nếu có thể, các cặp đôi nên cố gắng thương lượng thay vì đưa nhau ra tòa.
Theo ông, giải pháp được sử dụng nhiều nhất hiện nay là Consent Orders – tức hai bên tự thỏa thuận việc phân chia tài sản rồi nộp lên tòa để được công nhận bằng án lệnh chính thức.
Hình thức này vừa có giá trị pháp lý, vừa tiết kiệm rất nhiều thời gian và chi phí.
Thông thường:
- Thời gian xử lý khoảng 3–4 tháng
- Chi phí chỉ vài nghìn đô
Trong khi đó, nếu tranh tụng toàn diện tại tòa:
- Có thể kéo dài gần hai năm
- Tốn hàng chục nghìn đến hàng trăm nghìn đô tiền luật sư
Theo luật sư Vũ Đặng, nhiều người bước vào kiện tụng mà không hiểu chi phí thực sự lớn đến mức nào. Có những trường hợp sau khi chi trả luật sư xong, phần tài sản còn lại gần như không đáng bao nhiêu.
Có nên chuẩn bị tài chính từ khi hôn nhân còn hạnh phúc?
Đây có lẽ là câu hỏi gây tranh cãi nhất trong cộng đồng người Việt.
Nhiều người cho rằng việc nói về hợp đồng tài chính khi hôn nhân đang tốt đẹp là “mất tình cảm” hoặc quá thực dụng. Tuy nhiên, từ kinh nghiệm hành nghề của mình, luật sư Vũ Đặng cho rằng điều này phụ thuộc vào từng người và từng hoàn cảnh.
Ông cho biết có những người sống hoàn toàn vì tình cảm, không đặt nặng vật chất và sẵn sàng chấp nhận rủi ro nếu hôn nhân đổ vỡ. Với những người này, họ có thể không cần đến các thỏa thuận tài chính quá rõ ràng.
Tuy nhiên, trong phần lớn trường hợp – đặc biệt là khi có tài sản lớn, chênh lệch tài chính hoặc hôn nhân có yếu tố di trú – việc chuẩn bị trước vẫn là điều nên làm.
Financial Agreement, hay còn gọi là hợp đồng tài chính, có thể giúp hai bên:
- Xác định rõ tài sản riêng
- Quy định cách phân chia nếu ly hôn
- Tránh tranh chấp kéo dài
- Giảm đáng kể chi phí luật sư về sau
Những điều luật sư khuyên nên làm để tự bảo vệ mình
Từ kinh nghiệm xử lý rất nhiều hồ sơ ly hôn trong cộng đồng người Việt, luật sư Vũ Đặng cho rằng điều quan trọng nhất là phải có bằng chứng rõ ràng cho mọi đóng góp tài chính.
Ông khuyên mọi người nên:
- Lưu sao kê ngân hàng
- Ghi rõ nội dung chuyển tiền
- Giữ giấy tờ liên quan đến việc góp tiền mua nhà hoặc đầu tư
- Không chuyển tiền “miệng” mà không có dấu vết
Đặc biệt, với những người góp tiền vào tài sản nhưng không đứng tên, việc giữ bằng chứng càng quan trọng hơn.
“Nước Úc là hệ thống pháp luật dựa trên bằng chứng,” ông nhấn mạnh. “Nếu không có bằng chứng, rất khó để chứng minh mình đã đóng góp như thế nào.”
Mời quý vị nhấn vào audio để nghe toàn bộ bài phỏng vấn.
'Cơm áo gạo tiền' phát thanh hàng tuần vào mỗi tối thứ Ba trên SBS Radio. Tại đây, các chuyên gia về tài chánh, tiền bạc, hưu bổng, thuế vụ, đầu tư, cho vay... sẽ chia sẻ với quý vị phương thức chi tiêu thông minh, cách đầu tư hiệu quả, tư duy đúng đắn về tiền bạc, cũng như những khái niệm căn bản về tiền bạc. Đón nghe và cho chúng tôi biết chủ đề bạn quan tâm bằng cách gửi email về cho SBS: olivia.nguyen@sbs.com.au
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
